Khi người thân được chuyển từ cấp cứu vào khoa hồi sức tích cực, gia đình thường không được ở bên cạnh liên tục, chỉ được thăm theo giờ hoặc nhận tin vào những thời điểm khoa quy định. Việc của người nhà lúc này là cử một đầu mối nhận tin, chuẩn bị câu hỏi cho những lần gặp bác sĩ, cung cấp thông tin khi được hỏi, và giữ sức cho những ngày có thể kéo dài.
Hồi sức tích cực là nơi điều trị người bệnh nặng nhất, với máy móc theo dõi liên tục và đội ngũ chăm sóc chuyên sâu. Với người nhà, đây cũng là nơi khó khăn nhất: cánh cửa đóng, tin tức ít, và đôi khi phải đối diện những quyết định không ai muốn. Bài này không bàn chuyên môn hồi sức; nó giúp gia đình biết điều gì đang chờ phía trước và làm phần việc của mình cho đúng.
Vì sao khoa hồi sức hạn chế người nhà
Người bệnh trong khoa hồi sức thường có sức đề kháng rất yếu, nhiều người đang thở máy, đặt nhiều đường truyền, dễ nhiễm khuẩn hơn bất kỳ ai trong bệnh viện. Mỗi người ra vào là thêm một nguồn vi khuẩn từ bên ngoài. Vì vậy, các khoa thường giới hạn số người thăm, giờ thăm, và yêu cầu rửa tay, mặc áo choàng, đeo khẩu trang khi vào.
Lý do thứ hai là không gian và công việc. Nhân viên trong khoa phải theo dõi sát nhiều người bệnh cùng lúc, xử trí ngay khi có báo động. Người nhà đứng quanh giường, hỏi han liên tục, có thể vô tình làm chậm một thao tác cần làm nhanh. Quy định của mỗi khoa khác nhau: có nơi cho một người nhà vào vài phút mỗi ngày, có nơi chỉ báo tin qua bác sĩ theo giờ cố định, có nơi linh hoạt hơn với người bệnh giai đoạn cuối.
Hiểu những lý do này giúp gia đình chấp nhận cánh cửa đóng mà không thấy bị gạt ra ngoài. Nó cũng giúp bạn chuyển sự lo lắng thành việc làm được: chuẩn bị cho những lần gặp ngắn ngủi để chúng có ích nhất, thay vì đứng chờ cả ngày ngoài hành lang.
Cử một đầu mối nhận tin cho cả gia đình
Vì sao cần một đầu mối. Bác sĩ hồi sức không có thời gian giải thích cùng một chuyện cho năm người nhà khác nhau vào năm lúc khác nhau. Mỗi lần kể lại cũng là một lần thông tin có thể bị hiểu khác. Một đầu mối giúp thông tin đi thẳng và nhất quán.
Chọn ai. Người bình tĩnh, có thể ở gần bệnh viện, hiểu mong muốn của người bệnh, và được cả nhà tin. Không nhất thiết là con trưởng hay người lớn tuổi nhất. Có thể cử thêm một người dự phòng khi đầu mối cần nghỉ.
Báo cho khoa biết. Cho điều dưỡng biết tên và cách liên lạc của đầu mối, hỏi khoa có quy định gì về người được nhận thông tin. Một số khoa yêu cầu đăng ký người nhà chính thức.
Truyền tin cho gia đình. Sau mỗi lần nhận tin, đầu mối gửi một tin nhắn chung, chỉ ghi những gì bác sĩ nói, không thêm phỏng đoán. AI có thể giúp soạn tin nhắn cho gọn và giọng bình tĩnh, sau khi bạn bỏ họ tên và thông tin nhận dạng người bệnh.
Giữ ghi chép. Đầu mối ghi lại sau mỗi lần gặp bác sĩ: ngày giờ, ai nói, nội dung chính, việc gia đình cần làm. Sau một tuần, những ghi chép này cho thấy bức tranh rõ hơn trí nhớ của bất kỳ ai.
Câu hỏi nên chuẩn bị cho những lần gặp bác sĩ
Những lần gặp bác sĩ hồi sức thường ngắn. Viết sẵn câu hỏi giúp bạn không quên điều quan trọng và không mất thời gian vào chuyện phụ. Bạn có thể nhờ chatbot gợi ý danh sách chung rồi chọn câu phù hợp với gia đình mình.
- Hôm nay tình trạng chung của người bệnh thế nào so với hôm qua: khá hơn, như cũ, hay nặng hơn?
- Hiện bác sĩ đang lo nhất điều gì?
- Trong vài ngày tới, gia đình nên chờ đợi những gì, mốc nào là quan trọng?
- Người bệnh có đang được dùng thuốc an thần không, có nghe được người nhà không?
- Gia đình có cần chuẩn bị gì, ký gì, mua gì không?
- Khi nào là lần nhận tin tiếp theo, nếu có thay đổi lớn bệnh viện sẽ báo thế nào?
- Gia đình có thể giúp gì cho người bệnh: nói chuyện, mang vật dụng quen thuộc, kể thói quen của người bệnh?
Câu lệnh gợi ý: "Gợi ý mười câu hỏi ngắn, lịch sự mà người nhà nên hỏi bác sĩ khi người thân đang nằm khoa hồi sức tích cực, xếp theo mức quan trọng. Không đoán bệnh, không hỏi về liều thuốc." Khi muốn hiểu một từ bác sĩ dùng như "thở máy", "lọc máu", "an thần", bạn có thể hỏi AI nghĩa chung của từ đó, rồi hỏi lại bác sĩ nó có ý nghĩa gì với người thân của mình.
Những thứ bạn sẽ thấy khi vào thăm
Lần đầu bước vào khoa hồi sức, nhiều người nhà sốc vì hình ảnh người thân giữa dây nhợ, ống thở, màn hình nhấp nháy và tiếng máy kêu. Biết trước một chút giúp bạn bình tĩnh hơn. Màn hình đầu giường hiển thị các chỉ số được theo dõi liên tục; tiếng báo động vang lên khá thường xuyên, có khi chỉ vì người bệnh cử động hay dây bị lệch, và nhân viên sẽ kiểm tra. Bạn không tự chạm vào máy, không tự chỉnh dây, không cố đọc màn hình để tự đánh giá.
Người bệnh có thể đang được dùng thuốc an thần, nằm yên không phản ứng, hoặc không nói được vì có ống thở. Nhiều nhân viên hồi sức khuyến khích người nhà vẫn nói chuyện nhẹ nhàng, nắm tay nếu được phép, kể chuyện gia đình. Hỏi điều dưỡng bạn được làm gì, ở mức nào.
Trước khi vào, rửa tay đúng cách, mặc đồ bảo hộ theo hướng dẫn, tắt chuông điện thoại. Không mang thức ăn, hoa tươi hay đồ vật khi chưa được phép. Nếu bạn đang ho, sốt, nhờ người khác vào thay. Không chụp ảnh, quay phim trong khoa: những người bệnh khác cũng có quyền riêng tư, và hình ảnh người thân trong tình trạng yếu nhất cũng không nên lan đi.
Khi phải đối diện quyết định khó
Có những lúc bác sĩ mời gia đình nói chuyện về các quyết định lớn: có tiếp tục một biện pháp điều trị xâm lấn không, có làm hồi sức tim phổi nếu tim ngừng đập không, chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ khi điều trị không còn đem lại lợi ích. Đây là những cuộc nói chuyện nặng nề nhất mà một gia đình có thể trải qua, và không có câu trả lời đúng chung cho mọi người.
Vài điều có thể giúp. Hỏi bác sĩ giải thích bằng lời thường: mỗi lựa chọn có nghĩa là gì, khả năng nào là thực tế, người bệnh sẽ trải qua những gì. Nghĩ về điều người bệnh từng nói hoặc từng mong muốn khi còn khoẻ, thay vì chỉ điều gia đình muốn. Cho phép mình xin thêm thời gian để bàn bạc nếu tình trạng cho phép. Mời người mà người bệnh tin tưởng tham gia.
AI không nên là nơi bạn hỏi "có nên tiếp tục điều trị không". Nó không biết người thân của bạn, không biết tình trạng thật, và những câu trả lời chung chung có thể làm bạn thêm rối. Điều AI giúp được là sau cuộc nói chuyện, bạn ghi lại những gì bác sĩ nói và nhờ nó sắp xếp thành danh sách các lựa chọn cùng câu hỏi còn bỏ ngỏ, để gia đình bàn với nhau và hỏi lại bác sĩ cho rõ.
Khi người bệnh được chuyển ra khỏi hồi sức
Tin người thân được chuyển từ hồi sức sang khoa điều trị thường là tin vui: tình trạng đã đủ ổn định để không cần theo dõi chuyên sâu nữa. Nhưng gia đình hay bất ngờ vì sự thay đổi. Ở khoa thường, một điều dưỡng chăm nhiều người bệnh hơn, người nhà được ở cạnh nhiều hơn và cũng phải làm nhiều việc hơn: hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, đi lại theo hướng dẫn, để ý những thay đổi và báo cho nhân viên.
Trước khi chuyển, đầu mối gia đình nên hỏi bác sĩ hồi sức vài câu: người bệnh đã vượt qua những gì, còn điều gì cần theo dõi kỹ ở khoa mới, có dặn gì riêng cho người nhà không. Ở khoa mới, giới thiệu mình với điều dưỡng phụ trách, hỏi giờ bác sĩ đi buồng và cách báo khi thấy bất thường.
Người bệnh sau một thời gian dài nằm hồi sức có thể yếu, mất ngủ, lẫn lộn ngày đêm, hay lo âu, buồn bã. Đây là điều nhân viên y tế đã quen gặp; người nhà nên kể cho họ những thay đổi mình thấy, kiên nhẫn với người bệnh, và hỏi về kế hoạch phục hồi. Những ghi chép mà đầu mối giữ trong thời gian hồi sức lúc này rất có ích để gia đình nhìn lại chặng đã qua và chuẩn bị cho chặng tiếp theo.
Giữ sức cho gia đình khi người bệnh nằm hồi sức lâu ngày
Người bệnh nằm hồi sức có thể kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần. Gia đình kiệt sức sớm thì không còn đủ bình tĩnh cho những quyết định về sau. Bảng dưới gợi ý cách chia việc.
| Việc | Cách làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Trực ở bệnh viện | Lịch thay phiên, mỗi người một khung giờ cố định | Không ai trực liên tục quá một ngày đêm |
| Nhận và truyền tin | Một đầu mối, một tin nhắn chung sau mỗi lần nhận tin | Không chuyển tiếp tin đồn, phỏng đoán |
| Tài chính | Một người theo dõi tạm ứng, hoá đơn, bảo hiểm | Giữ biên lai, ghi sổ chi tiêu chung |
| Việc nhà, con cái | Người không trực lo phần ở nhà | Con nhỏ cần được giải thích theo cách phù hợp lứa tuổi |
| Sức khoẻ người nhà | Ăn uống, ngủ đủ, về nhà tắm rửa | Người nhà ốm thì không vào thăm được |
Nếu gia đình đang căng thẳng kéo dài, một số bệnh viện có nhân viên công tác xã hội hoặc bộ phận hỗ trợ người bệnh; bạn hỏi điều dưỡng xem nơi mình có không. Nói chuyện với một người ngoài gia đình đôi khi giúp nhẹ lòng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà có được ở lại qua đêm trong khoa hồi sức không?
Phần lớn khoa hồi sức không cho người nhà ở lại bên trong qua đêm. Gia đình thường chờ ở khu vực dành cho người nhà hoặc về nhà và giữ điện thoại để khoa liên lạc khi cần. Hỏi điều dưỡng quy định cụ thể và nơi chờ phù hợp.
Có nên mang đồ ăn, sữa vào cho người bệnh nằm hồi sức không?
Không tự mang vào. Nhiều người bệnh hồi sức được nuôi dưỡng theo chỉ định riêng, qua ống hoặc đường truyền. Nếu khoa yêu cầu gia đình chuẩn bị gì, họ sẽ nói rõ. Hỏi điều dưỡng trước khi mang bất kỳ thứ gì.
Bác sĩ nói tiên lượng nặng, gia đình nên làm gì trước?
Hỏi bác sĩ giải thích rõ điều đó có nghĩa là gì trong những ngày tới, gia đình cần chuẩn bị gì. Báo cho những người thân quan trọng để họ có cơ hội đến thăm nếu khoa cho phép. Cân nhắc điều người bệnh từng mong muốn. Đừng ngại xin thêm thời gian để hỏi lại.
Có thể xin chuyển người bệnh hồi sức sang bệnh viện khác không?
Gia đình có thể đề nghị, nhưng chuyển một người bệnh đang hồi sức là việc có rủi ro lớn. Bác sĩ sẽ đánh giá người bệnh có đủ ổn định để vận chuyển không và nơi nhận có phù hợp không. Hãy hỏi kỹ lý do và rủi ro trước khi quyết định.
Người bệnh hồi sức có nghe được người nhà nói không?
Tuỳ tình trạng và thuốc đang dùng. Nhiều nhân viên hồi sức khuyến khích người nhà vẫn nói chuyện nhẹ nhàng, gọi tên, kể chuyện gia đình khi được vào thăm. Hỏi điều dưỡng bạn nên làm gì và tránh gì với người thân của mình.
Chi phí nằm hồi sức có được bảo hiểm y tế chi trả không?
Bảo hiểm y tế có chi trả cho điều trị hồi sức theo phạm vi và mức hưởng quy định hiện hành, nhưng có thể có khoản người bệnh tự trả. Hỏi quầy bảo hiểm y tế và phòng tài chính của bệnh viện để biết rõ, và giữ toàn bộ biên lai. Có bảo hiểm sức khoẻ thì báo công ty bảo hiểm sớm.